DRŽAVA

Autor: Branislav Radulović

Izvor: Forum dnevnog lista “Vijesti”

21.05.2018. godine

DRŽAVA

Svi ljudi stvoreni su jednaki i njihovo je neotuđivo pravo – pravo na život, slobodu i težnja za srećom. Da bi ta prava ostvarili ljudi stvaraju države i organizuju pravednu vlast

– Deklaracija o nezavisnosti SAD – 1776.

Dan Nezavisnosti svojim značajem obavezuje da se, uz osjećaj nacionalnog i intimnog ponosa, sagledaju dometi ali i limiti pređenog puta i podsjeti da je izvorno suverenistički pokret, na početku procesa, definisao, dva temeljna cilja – država i demokratija.

Danas, najvidljiviji rezultat tog procesa je da su uspostavljene, u formalno-pravnom smislu, sve funkcije i institucije države, tako da jedržavni aparat, u okviru ustavnog poretka,kompletiran za sve grane vlasti.Uz uspješnu spoljnu politiku i zavidan nivo multietničkih odnosa to je nesporno najveći domet obnovljene nezavisnosti.

Kada je u pitanju drugi cilj –kvalitet funkcionisanja uspostavljenog sistema u ocjeni dominiraju dvije krajnosti:da je uspostavljena funkcionalna demokratija u kojoj je obezbijeđena vladavina prava i supremacija institucija u odnosu na političku ili van-institucionalnu moć, i druga ocjena, da je u Crnoj Gori „fasadna/nedovršena“ demokratija.

Izvještaj EK objektivizira tu sliku i hirurški precizno identifikuje slabosti, uz ocjenu da „nijedna zemlja na Zapadnom Balkanu ne ispunjava Kopenhaške kriterijume za ulazak u EU, ni pravne, ni ekonomske, ni političke … „

Reciklirani kolektivizmi

Razlog za deficit u ostvarenju drugog cilja zagovornika nezavisnostisadržan je u činjenici da u parlamentarnim demokratijama ustavni poredak i kvalitet njegovog funkcionisanja dominantno zavisi od karaktera političkog sistema i prirode političkih subjekata koji ga konstituišu.

Činjenicadainakonprotekadecenijeodobnovenezavisnostijoš uvijeknemakonsenzusaokodržavnopravnogstatusa, spoljnopolitičkihprioriteta, identiteta, ekonomsko-socijalnogmodela,ukazujedase politički sistem i njegovi subjekti (partije) nijesu reformisali i skoro da nemaju kvalitativnu razliku u načinu funkcionisanja u odnosu na predreferendumski period.Stoga, usljednemoćidaprevaziđuprotivrječnosti, uzpostojećuatrofijuinstitucionalnogdijaloga,svevišepolitičkihstrukturaponovo“klizi” kapopulističko – kolektivističkimformama, kojedovodedo“razvodnjavanjegrađanskogkoncepta” kakozapažadrIlijaVujačić.Utimitakvimuslovimaprirodnojedarazvojna/progresivnasupstancacrnogorskogdruštvanemauslovazadaljiprogresipostaježrtvarecikliranihkolektivističkihduhovaprošlosti.

Usljed togadanas, nažalost,postoji vidandeficit u angažmanunezavisnih institucija, univerziteta, medija, intelektualaca i u konačnom deficit u izgradnji nezavisnog i autonomnog građanina, slobodnog da bira, zapošljava se, ostvaruje svoja prava …Dodatno,EK za sve zemlje regiona ocjenjuje da pokazuju elemente “zarobljenih država”, uključujući „veze sa organizovanim kriminalom i korupcijom na svim nivoima vlasti i administracije, kao i jako miješanje privatnih i javnih interesa…“

Imajući sve ovo u vidu, današnja generacija crnogorskih građana mora biti svjesna rizika da, ukoliko bi se nastavilo u istom smjeru,postoji opasnost da postanemo državabez društvasa potencijomda artikuliše autonoman i stabilan progres.Država bi postala sama sebi cilj, a u njenu “odbranu” stali bi samo oni koji od nje imaju interes …čime bi se njena supstanca rastočila i svela samo na oligarhiju i državni aparat.

Kontra smjer

Nažalost i u EU sve višejačaju  „zatvoreni modeli“ što produkuje otvoreni sukob između “starih” zapadnih demokratija i članica iz centralne i istočne Evrope.

Krizu u sistemu poštovanja vrijednosti liberalne demokratije pokazuje primjer Poljske, u kojoj EU finansira gotovo 60% javnih investicija (oko 85 milijardi eura ili oko 9% budžeta EU).Poljska vlada, kojom dominira partija “Pravo i pravda” Jaroslava Kačinjskog, pod optužbom je EU da predstavlja “veliku prijetnju demokratskim vrednostima i potkopava vladavinu prava”.EU posebno prigovara u dijelu nezavisnosti pravosuđa,jer je Kačinjski spreman da “za kontrolu sudstva plati gotovo svaku cijenu” i “sa medija sklanja kritičare i ograničava slobodu govora”.

EU je zvanično upozorila Poljsku, optuživši je da “rizikuje ozbiljno kršenje svojih obaveza prema zajedničkim vrednostima liberalne demokratije i vladavine prava”, ali to nije uticalo na pad rejtinga vladajuće partije. Naprotiv, podrška je sa 38% u 2015. god. sada porasla na 47% i to dominantnona osnovu politike suprotstavljanja“konzervativne katoličke Poljske sa bezbožnom, slobodnomislećom Zapadnom Evropom”.

Primjer Poljske samo je dio negativnog trenda koji predvodi ViktorOrban u Mađarskoj.Uz porast popularnosti desničara u Austriji i Holandiji, te slabljenje ljevice u Francuskoj i Španiji, kao i uz jačanje totalitarizma na granicama Evrope (Turska, Rusija),ovaj trend dodatno smanjuješanse dase,uz politiku „stabilokratije“,u balkanskim društvima nedovršenih demokratijaojačaju liberalno-demokratske strukture.

Stabilokratija<Demokratija

Zaokret i napuštanjepolitike “stabilokratije” naZapadnomBalkanumoguće je najavljen u izjavikomesara za proširenjeJohanes Hana da “nijedovoljnobitiposvećenvladaviniprava,većtrebaživjetivladavinuprava.”Ovomizjavomokončan je period “intenzivnognormativnogusaglašavanjasa EU iizgradnjeinstitucija”, aotpočeoje period ocjeneučinkovitostisistema.

Prigovorsaproblemomvladavinepravai načinnakojiće se odgovoritinanjegazapravo je raskrsnicaizmedjuopstankanapoziciji “lidera u integracijama” ilinegativnogscenarija da crnogorsko društvo skrene u „liberalni totalitarizam“, kakosisteme nedovršenih demokratija nazivaJanis Varufakis.

IzjavafrancuskogpredsjednikaEmanuelaMakronaoprioritetu “konsolidacijeevropskedemokratijeuodnosunapolitikuproširenja”istavpredsednika EKŽan Klod Junkera“dajesuštinauintegracijamaispredbrzine” ukazuju da za sljedeću, zahtjevniju fazu EU integracija, crnogorsko društvo prethodno mora pronaći koncept za svoju unutrašnju kohezijujer samo iznutra integrisano društvo,kao preduslov stabilnosti i razvoja, može se integisati u širu zajednicu.

Zato put do članstva u EU neminovnovodi samo kroz nadogradnju političkog sistema, institucionalnu demokratiju i „novu strategiju integrisanja.“ Nova strategija, o kojoj je profesor Vujačić nedavno govorio u CANU, „nije niput ka liberalnom nacionalizmu, niti ka segregativnom multikulturalizmu, nego ka ustavnom patriotizmu i traganju za zajedničkim političkim identitetom.“

Koncept za društvenukoheziju

U integrisanom društvu mjera za patriotizam je odnos građanina prema vladavini prava i ustavnim vrijednostima, a sudbina države počiva na autonomnim i profesionalnim institucijama i snažnom građanskom društvu, gdje su nosioci vlasti promjenjiva, a država konstantna kategorija.

ProfesornaUniverzitetuPrinston (USA)MilerJan-Vernerističeprednostiustavnogu odnosunadrugeformepatriotizmajerobezbjeđujedruštvenukoheziju,alinekaooblikdržavnognacionalizma ilivrsta “građanskereligije”. Stogauvodipojamustavnekultureiutomsmislunaglašavada“zaustavnukulturudruštvenisukob, kojijelegitiman, možebitijednakovažankaoiopštesaglasje”.

PolitikologNikolaBeljinac, međutim,sapravomističedaseustavnipatriotizammožesmatratiintegrativnomstrategijomsamozaonamultikulturalnadruštvaukojima“relevantnusnagune čineetno-kulturnegrupekojeosporavajunjegovuliberalnusupstancu”.

Crnogorsko društvostoga, sa svojim istorijskim iskustvom,trebalo bi izbjeći rizikda koheziju, potrebnu da se uspostavi funkcionalna demokratija, traži u prevaziđenim konceptima nacionalnog „elitnog“ patriotizma bilo koje od nacionalnih zajednica ili konceptu „jaka partija – jaka država“, bez obzira na trenutnog nosioca vlasti.

Nova strategija integrisanja i na unutrašnjem i na međunarodnom planu traži, primarno od nosioca političkog uticaja, novikulturološki pristup koji će polarizovano crnogorsko društvo uvesti u građanski centar, sposoban da ga suštinski tranformiše na temeljnim vrijednostima zapadne civilizacije, sa ciljem da se, pored očuvanja državne suverenosti, izgradi i nezavisnost građanina i uspostavljenih državnih službi.

P.S.

U konačnom,nosioci suverenističkog pokreta, danas mogu biti ponosni na pređeni put, posebno u godinama otpora, ali zaustaviti se samo na „odbrani države“ i od toga praviti „profesiju“ negacija je izvorno  emancipatorske ideje. Proces će biti završen tek kada se ostvare oba temeljna cilja – država i demokratija, jer samo tada će biti izgradjena sigurna odbrana i od 1918. i od 1988. godine.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *