Inicijativa za pokretanje postupka za ocjenu ustavnosti izbornog zakonodavstva i to člana 43. Zakona o izboru odbornika i poslanika i člana 5. Zakona o izboru Predsjednika Crne Gore

USTAVNI SUD CRNE GORE

          P o d g o r i c a

          Predmet: Inicijativa za pokretanje postupka za ocjenu ustavnosti

                        izbornog zakonodavstva i to člana 43. Zakona o izboru

                        odbornika i poslanika i člana 5. Zakona o izboru

                        Predsjednika Crne Gore

          Pravni osnov: Član 150. stav 1. Ustava Crne Gore

          Obrazloženje inicijative:

  • Crnogorsko izborno zakonodavstvo na osnovu koga se vrši izbor predsjednika države, kao i poslanika i odbornika u nacionalni parlament i lokalne skupštine ex lege sadrži neustavne i nedemokratske norme koje derogiraju demokratski karakter države Crne Gore i deformišu ustavnu ideju konstitucionalne demokratije u Crnoj Gori.
  • Članom 43. stav 2.Zakona o izboru odbornika i poslanika (“Sl. list RCG”, br. 4/98 od 18.02.1998, 05/98 od 25.02.1998, 17/98 od 20.05.1998, 14/00 od 17.03.2000, 18/00 od 31.03.2000, 09/01 od 22.02.2001, 41/02 od 02.08.2002, 46/02 od 10.09.2002, 45/04 od 02.07.2004, 48/06 od 28.07.2006, 56/06 od 07.09.2006, 46/11 od 16.09.2011, 14/14 od 22.03.2014), predviđeno je da – „izborna lista za izbor odbornika, odnosno poslanika može biti utvrđena i bez potpisa podrške ukoliko politička partija ili grupa birača koja je podnosilac izborne liste ima poslanika u Skupštini Crne Gore”, dok je istim članom u stavu 7. uređeno da – „potpis birača za podršku izbornoj listi daje se pred članovima opštinske izborne komisije.”
  • Članom 5. stav 1. Zakona o izboru Predsjednika Crne Gore (“Sl. list Crne Gore”, br. 17/07 od 31.12.2007, 08/09 od 04.02.2009), predviđeno je da – „potpis birača za podršku kandidatu daje se u opštinskoj izbornoj komisiji pred dva člana komisije, na propisanom obrascu.
  • Pomenute odredbe sadrže rješenja kojima se eksplicitno narušava ustavno načelo zabrane diskriminacije (član 8. stav 1. Ustava Crne Gore) i istovremeno narušavaju političke slobode u Crnoj Gori (član 45. stav 4. Ustava Crne Gore).  Takođe, spornim odredbama se krši i član 1. o opštoj zabrani dikriminacije iz Protokola  broj 12.  Konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda (Rim – 4. novembar 2000. god.), pa samim tim i član 9. Ustava Crne Gore.
  • Zakonodavac je članom 43. stav 2. iz Zakona o izboru odbornika i poslanika predvidio diskriminatorsko političko rješenje kojim su  parlamentarni politički subjekti (podnosioci izbonih lista koji imaju poslanike u Skupštini Crne Gore), oslobođeni opšte obaveze prikupljanja potpisa podrške iz člana 43. stav 1. istog zakona. Ovim rješenjem se politički konkurenti koji nemaju poslanika u nacionalnom parlamentu neposredno dovode u podređen predizborni položaj jer su samo oni prinuđeni da svoje izborne liste potvrđuju uz primjenu posebne kandidacione procedure koja uključuje prikupljanje potpisa pred opštinskim izbornim komisijama. Pritom, ozakonjena politička diskriminacija je dvostrukog karaktera, jer osim obaveznog prikupljanja potpisa podrazumijeva i da se potpisi za podršku izbornoj listi prikupljaju pred opštinskim komisijama sastavljenim od predstavnika privilegovanih parlamentarnih partija. Ovim rješenjem se vanparlamentarne političke stranke i grupe građana dovode u neravnopravan izborni položaj čime se obesmišljava ideja o slobodnim izborima i jednakopravna mogućnost biranja javnih funkcionera. Istovremeno, ustavno načelo o građanskoj državi se vulgarizuje i ipso iure pretvara u promovisanje partitokratskog političkog poretka u kojem su aktuelni parlamentarni politički subjekti favorizovani i politički privilegovani. Samim tim, registracija političkih kandidata je neravnopravna pa je i ukupan izborni proces ustavno sporan, dok su vlasti konstituisane na osnovu takvog političkog postupka formirane na neustavan način.
  • Dalje, sužavajući političke slobode i podstičući nedemokratski politički ambijent, zakonodavac je u martu ove godine izvršio regresivne promjene u Zakonu o izboru odbornika i poslanika predviđajući da se potpisi birača za podršku izbornoj listi daju pred članovima opštinske izborne komisije (član 43. stav 7. Zakona). Time je po prvi put u istoriji crnogorskog višestranačja uvedeno izborno rješenje koje se inače od 2008.godine, suprotno demokratskom duhu Ustava Crne Gore, primjenjuje prilikom izbora Predsjednika Crne Gore (član 5. stav 1. Zakona). Ovim rješenjem se u oba zakona indirektno krši temeljni izborni postulat – pravo na tajno glasanje, dok su građani istovremeno prinuđeni da se pred predstavnicima parlamentarnih političkih partija (vlasti i vodećeg dijela opozicije), javno izjašnjavaju o svom političkom opredijeljenju. Ovim odredbama se deformiše demokratski politički poredak, podstiče strah i nesloboda kod građana i promovišu rješenja koja ne poznaju razvijene i konsolidovane evro-atlantske demokratije. Takođe, ovo zakonsko rješenje ne poznaju ni tranzicione demokratije (npr. u našem regionu prikupljanje potpisa je slobodan proces – kao što je do sada bio i u Crnoj Gori kod parlamentarnih i lokalnih izbora – izuzev u slučaju Republike Srbije gdje se potpisi prikupljaju pred sudom ali i ovo rješenje je predmet  stručnih i političkih osporavanja sa malim šansama da normativno preživi). Istovremeno, prilikom prošlogodišnjih predsjedničkih izbora  posmatračka misija OEBSa – Kancelarija za demokratske institucije i ljudska prava u svom postizbornom izvještaju  (mart 2013.), pozivajući se i na Bečku Konvenciju Kodeksa dobre prakse u izbornim pitanjima primjećuje da: „registracija predsjedničkih kandidata izaziva zabrinutost i dovodi u pitanje demokratsku održivost činjenica da građani mogu da svoju podršku daju samo jednom kandidatu, odnosno da su prinuđeni da se potpisuju u kancelarijama opštinskih izbornih komisija koje čine predstavnici vlasti i parlamentarne opozicije.” Pomenuta zakonska rješenja nedvosmisleno narušavaju mogućnost političke konkurencije, favorizuju politički ostrakizam, vraćaju Crnu Goru u okrilje totalitarnih i autoritarnih političkih pravila i šire duh političke neslobode i neliberalnog partitokratskog poretka. Pritom, savremene demokratske teorije i rasprave o smislu i slobodnom duhu demokratije dodatno dezavuišu i obesmišljavaju održivost crnogorskih diskriminatorskih i nedemokratskih izbornih rješenja. O tome svjedoče i vodeći svjetski autori i njihova kapitalna djela iz oblasti demokratske  misli i teorije (npr. Robert Dahl – Democracy and its critics, Giovani Sartori – Democrazia, Arend Lijphart – Patterns of Democracy, Carl Friedrich – Constitutional Government and Democracy, Andrew Heywood – Politics itd.).         
  • Konačno, očekujemo od Ustavnog suda Crne Gore da u najbržem mogućem roku prihvati i procesuira našu Inicijativu i da shodno članu 150. stav 3. Ustava Crne Gore sam pokrene postupak za ocjenu ustavnosti osporenih zakonskih rješenja. U ovom slučaju, od posebnog značaja je efikasnost odlučivanja Ustavnog suda jer u suprotnom prijeti realna opasnost da, pored već izabranog Predsjednika Crne Gore pod uslovima koji su ustavno neprihvatljivi,  dobijemo i nove lokalne i buduće parlamentarne vlasti na način koji je suprotan Ustavu Crne Gore, relevantnim međunarodnim dokumentima i suštinskom razumijevanju demokratije i ideje  konstitucionalnog demokratskog poretka. 

Podgorica, 07.04.2014. god.

Podnosioci inicijative:

(1) Ilija Vujošević             __________________

(2) Branko Lukovac          __________________

(3) Rade Bojović               __________________

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *