Nauka je ključni faktor ekonomskog razvoja

Nauka je stvorila savremeni svijet i omogućila današnjem pokoljenju život, komforniji nego ikada ranije. Roboti i vještačka inteligencija ubrzano preuzimaju poslove i zamjenjuju čovjeka, učimo više i duže, dok mnoge profesije nestaju a pojavljuju se nove. IT, nanotehnologije i biotehnologije će izazvati još dramatičnije promjene jer je nauka i ključni faktor ekonomskog razvoja, pa je u uslovima globalne konkurencije, strateško pitanje kako uopšte opstati i ostati svoj.

Crnoj Gori su potrebni kreativnost i inovativnost kao centralni proizvodni resurs, nove tehnologije, proizvodi i usluge, tim prije što veliki broj obrazovanih mladih traži šansu van zemlje. Treba imati u vidu i da je institucionalni razvoj nauke počeo veoma kasno – Kraljevina Crna Gora je svoj nestanak dočekala bez ijedne visokoobrazovne institucije, a istorija bez nauke je nastavljena i između dva svjetska rata, iako je u Kraljevini Jugoslaviji djelovalo 215 naučnihinstitucija.

Razvoj nauke u Crnoj Gori vezan je za SFRJ osnivanjem Univerziteta i naučnih instituta, ali je raspadom zemlje zamah zaustavljen, pa je početak novog milenijuma karakterisao nizak nivo naučne pismenosti populacije, tranzicijski nestanak industrije, nedovoljna infrastruktura, redukovanje fakulteta na nastavni proces, ograničen pristup međunarodnim bazama podataka, i marginalna povezanost naučnoistraživačkog sistema sa ekonomijom i društvom u cjelini.

Obnovom državnosti, Crna Gora je prvi put u istoriji dobila Ministarstvo nauke, koje je intenziviralo pozicioniranje u okviru Evropskog istraživačkog prostora – ERA. Crna Gora je pristupila Okvirnom programu H2020, osnovan je IPC “Tehnopolis”, iniciran je razvoj Naučno-tehnološkog parka, a od pozitivnih pomaka treba istaćii nove bilateralne sporazume o naučnoj saradnji, program podrške mladim istraživačima i veću posvećenost inovacijama i vezi nauke i privrede. Ipak, još uvijek ima lutanja u nedovoljno korelisanoj naučnoj i obrazovnoj politici, posebno u dijelu finansiranja istraživanja u visokom školstvu, odnosno nedostatku predvidivih cikličnih konkursa za finansiranje nacionalnih istraživačkih projekata, s obzirom da je kao i u sportu, podrška “domaćoj ligi” preduslov  za uspješan izlazak na evropsku i svjetsku scenu.

Nedovoljno je prepoznat potencijal Crne Gore za privlačenje visokotehnoloških kompanija, koje bi donijele ekspertizu,smanjile odliv mozgova, ojačale ekonomiju i pospješile društvenu integraciju nauke. Posle prve faze Strategije pametne specijalizacije – mapiranja i identifikacije raspoloživih resursa- predstoji dijalog sa širom zajednicom – akademskim, poslovnim, finansijskim, strukovnim i ostalim asocijacijama kako bi se odredile ključne tehnologije, nova industrijska politika i razvoj ekonomije na bazi znanja. To je prilika da se kroz vertikalnu demokratizaciju razvojne politike,uključenjem širokog kruga učesnika u proces promišljanja budućnosti, uspostavi jedinstveni, integrisani,efikasni nacionalni inovacioni sistem, kao kompleksan sistem institucija, preduzeća, univerziteta, istraživačko-razvojnih instituta, zavoda, profesionalnih društava, informaciono-komunikacionih struktura, finansijskih institucija, državnih agencija, tehno parkova,inkubatora, centara za difuziju i transfer tehnologija i drugih organizacija za generisanje, difuziju i primjenu naučnih i tehnoloških znanja.

S drugestrane, u ovom naukom stvorenom svijetu, čovječanstvo je pred ekološkim izazovima kao nikada ranije: do ruba nestanka dovedeno je milion životinjskih i biljnih vrsta – svaki 4. sisar,svaka 8. ptica, 70 odsto biljaka; ugroženo je 75 odsto kopnene životne sredine i 66 odsto morske sredine. Globalni izazovi imaju transnacionalni, transinstitucionalni i transdisciplinarni karakter, pri čemu treba imati u vidu da naša urođena inteligencija nije zbir dosadašnjih dostignuća već, kompjuterskim jezikom rečeno, imamo instaliran softver iz 21. vijeka u hardver od prije 50000 godina.

Stručnjaci upozoravaju da šanse da civilizacija preživi vijek nije veća od 50 odsto ako sve nacije ne usvoje niskorizične i održivepolitike. Reforma koja je potrebna nije antikapitalistička, već samo prelazak sa kratkoročnog na dugoročno promišljanje – da ekonomska ograničenja izjednačimo sa prirodnim. Ako civilizacija namjerava da preživi, mora živjeti od kamata prirode a ne od njenog kapitala. Stoga, Crna Gora ima šansu da odabere koncept društva znanja u harmoniji sa Prirodom. Kroz kreativni razvoj zasnovan na nauci, inovacijama, visokim tehnologijama, digitalizaciji i kulturi, u saradnji ne samo sa EU već i saJapanom, SAD, Kinom, Rusijom, Izraelom,Indijom, Kanadom… Crna Gora može biti oaza za high-tech kompanije, eko i zdravstveni turizam i planetarni model održivograzvoja. Dok nas prošlost uči da zdravlje, zemljišta i vode, i šume koje čuvaju vodu, čine jedinu trajnu osnovu opstanka i uspjeha, koncept Crne Gore kao održive visokotehnološke ekološke države i primjer povjerenja u ljudski razum, može biti naš doprinos civilizaciji i razvojna šansa.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *