OBNOVIMO GALERIJU UMJETNOSTI NESVRSTANIH – JEDINSTVENU INSTITUCIJU KULTURE I UMJETNOSTI VISE OD 100 DRZAVA

Potsjecanje o ideji i osnivanju

Siroj javnosti malo je poznato da je, jos sredinom 70-tih godina, grad Titograd pokrenuo inicijativu da se, u tom gradu, osnuje  institucija kultura nesvrstanih zemalja koja bi, racunajuci na ugled i lidersku ulogu Jugoslavije u tom pokretu, vremenom postala medjunarodna institucija. Posto su dobili punu podrsku drzavnih organa Crne Gore I SFRJ,  Skupstina Titograda je 17.decembra 1981.godine donijela odluku o osnivanju Galerije umjetnosti nesvrstanih “Josip Broz Tito”,  kao najvaznijeg projekta obiljezavanja 20-godisnjice formiranja Pokreta nesvrstanih (1981) i, ujedno, sjecanja na tek preminulog osnivaca i lidera tog pokreta. Titograd je tada, takodje, odlucio da se za tu izuzetnu i u svijetu jedinstvenu  instituciju, za mnogostruke aktivnosti koje ce organizovati, dodijeli i adaptira kompleks Dvorca Petrovica, sa parkom i pratecim objektima.  Kada je taj predlog Jugoslavije jednodusno  prihvacen  na Sedmoj Konferenciji sefova drzava u Delhiju 1983.godine, te pozvane clanice da, sa  reprezentativnim djelima svoje kulture, ucestvuju u njenom radu, vrlo brzo su poceli pristizati    eksponati umjetnosti i kultura brojnih drzava Azije, Afrike, Latinske Amerike i Evrope.  Pojedina umjetnicka djela  donosile su delegacije i sefovi drzava koji su posjecivali Jugoslaviju.  

Nakon sredjivanja i adaptacije kompleksa Dvorca, parka i drugih objekata, te nakon sto je vise od 50 drzava uputilo  svoja reprezentativna djela umjetnosti i kulture u ovu  instituciju, Galerija je svecano otvorena 1.septembra 1984.godine, od strane predsjednika Predsjednistva SFRJ i Crne Gore, Lazara Mojsova i Veljka Milatovica, koji je bio i predsjednik Savjeta Galerije.

Vec prvih godina njenog rada vise od 60 drzava unijelo je u ovu instituciju preko 750 reprezentativnih djela njihove umjetnosti i kulture. Do 1989.godine organizovala je preko 130 izlozbi kao i nedelja u velikom broju zemalja;  desetine umjetnika iz mnogih drzava gostovalo je u ateljeima Galerije i u zajednicku zbirku pojedina djela koja su tada stvarali. Ustanovljeni su godisnji konkursi dokumentarnih TV filmova o umjetnosti i kulturama zemalja u razvoju; stampano desetine monografija i kataloga,  sto takodje predstalja vrijednu zbirku dokumenata. UNESCO je sa Galerijom organizovao godisnje medjunarodne simpozijume na teme muzejsko-galerijske saradnje zemalja u razvoju, kao i odnosa umjetnosti i razvoja, te saopstio potrebu i spremnost da pomogne da se u okviru Galerije formira Dokumentacioni centar o kulturama zemalja u razvoju. 

Galerija kao medjunarodna institucija

Ubrzo nakon njenog otvaranja i predstavljanja zbirke pristiglih djela na razlicitim skupovima, uslijedila je Odluka Osmog samita u Harareu, 1986. da se Galerija,  sto prije,  transformise u zajednicku instituciju, te je nalozeno Koordinacionom birou u Njujorku da pripremi Statut Galerije kao zajednicke institucije.  Samit je pozvao  Ujedinjene nacije, odnosno UNESCO, da doprinose radu i razvoju ove, tada najznacajnije institucije kulture i umjetnosti zemalja u razvoju.

Na Devetoj konferenciji  Beogradu 1989. sefovi drzava vise od 100 zemalja razmatrali su i  usvojili   Statut Galerije,  odnosno buduceg Centra za kulturu i umjetnost, usaglasen na sastanku Koordinacionog biroa u Njujorku, te odlucili da se ona transformise u  zajednicku, medjunarodnu instituciju, sa skupstinom svih drzava koje participiraju u njenom rad kao rukovodecim,  i savjetom kao izvrsnim, operativnim tijelom, sto  ukazuje na  njihovu spremnost da se osiguraju sredstva za realizaciju programa koji bi se usvojio.

Odluka o ukidanju Galerije 

A onda, sa krajem SFRJ – drzavni organi Crne Gore vec 1991. godine najavljuju mogucnost odustajanja od koncepcije Galerije, te koriscenja atraktivnog prostora koji joj je dodijeljen, “u druge i unosne svrhe”. Takva odluika donijeta je 1995.godine te je, namjesto nje, u Dvorcu Petrovica i pratecim objektima, osnovan Centar za savremenu umjetnost, koji je preuzeo  fondove Galerije. Objasnjenje je bilo: da je savezna vlada trebalo da obezbijedi sredstva za finansiranje Galerije i donese odluke o njenoj transformaciji u skladu sa odlukama Samita u Beogradu, a to nije ucinila; da Crna Gora nema sredstava za tu namjenu, te da joj je potreban Dvorac kojeg koristi  Galerija “za druge i unosne svrhe”.  U okolnostima raspada SFR Jugoslavije, ratova, sankcija i izolacije, borbe za prezivljavanje i opstanak – tadasnje vlasti nijesu vodile racuna da, odlukom o gasenju medjunarone institucije – krse medjunarodno pravo, onemogucavaju rad zajednicke institucije vise od stotinu drzava;  prisvajaju njihova reprezentativna djela umjetnosti i kulture. I lisavaju osnivaca – grad Podgoricu, kao i Crnu Goru, njenog djelovanja i, uz to, afirmacije umjetnosti i kulture Crne Gore na  svjetskom planu.

Obnoviti Galeriju kao medjunarodnu instituciju

Vec citavu deceniju traju napori, posebno Igmanske inicijative Crne Gore/Inicijative za regionalnu saradnju i Fondacije “Petrovic-Njegos”, da se obnovi ta medjunarodna institucija, organizuje u skladu sa odlukama Konferencija sefova drzava, kako bi bila vazan cinilac afirmacije kultura narocito zemalja u razvoju i doprinosila medjunarodnoj saradnji i napretku. O tome su 2014.vodjene konsultacije strucnjaka i predstavnika institucija kulture, kao i dva nadlezna ministarstva Crne Gore – kulture i vanjskih poslova. Jednodusna  je saglasnost svih da je neophodno da se ona sto prije obnovi I organizuje u skladu sa odlukama sefova drzava pomenutih zemalja. Iz dva razloga:

Prvo, jer je to jedinstvena institucija te vrste u svijetu koja je potrebna svima, a bila bi od ogromnog znacaja za Crnu Goru i njenu afirmaciju, posebno njene kulture i umjetnosti. Ona ne bi bila u neskladu sa njenim clanstvom u EU i NATO, vec naprotiv,  poziciji Crne Gore dodala bi veoma znacajnu dimenziju, kao sredista medjunjarodnog dijaloga i angazmana kultura razvijenih i zemalja u razvoju.        

Drugo, ona je ubrzo nakon osnivanja, odlukama Konferencije na vrhu nesvrstanih, transformisana da bude zajednicka, tj. medjunarodna institucija, koju bi vodila izabrana medjunarodna tijela.  Ako bi Vlada, odnosno drzavni organi Crne Gore, ocijenili da za takvom medjunarodnom institucijom u Crnoj Gori ne bi bilo interesa i snaga, ona bi o tome trebalo da obavijesti organizaciju tih zemalja I da drzavama koje su svoja reprezentativna djela udruzile u tu zajednicku instituciju – vrati blizu 1000 odabranih eksponata  bilo Pokretu ili zemljama koje su joj ih povjerile. 

Od njenog osnivanja do danas, okolnosti u Pokretu nesvrstanih su se  promijenile. Nema vise Jugoslavije kao osnivaca I lidera Pokreta; Crna Gora nije clanica Pokreta; aktivnost, uticaj I ugled Pokreta u velikoj mjeri zavisi od njegovog vocstva, a ono je zadnjih godina dosta oslabljeno. Uprkos tome, Crna Gora treba da se, kod te organizacije, zalozi da takva institucija ostane u Crnoj Gori, gdje je nastala I desetak godina uspjesno radila. Prve razgovore sa ranijim predsjedavajucim Pokreta, na tu temu, vec je vodio raniji ministar vanjskih poslova dr. Igor Luksic, kada je postignuta saglasnost da se to razmotri na konferenciji Pokreta. Potrebno je intenzivirati  angazovanje u tom pravcu da bi se, na jednoj od konferencija Pokreta, donijela pozitivna odluka da Galerija/Centar za kulturu i umjetnost, kao zajednicka institucija, nastavlja sa radom u Podgorici. Za uspjeh te akcije neophodno je da se sto prije obnovi rad Galerije i njeno djelovanje kao zajednicke  institucije medjunarodne saradnje u oblasti kulture i umjetnosti, uz aktivno ucesce Ujedinjenih Nacija, odnosno  UNESCOa.

Obzirom na genezu nastanka ideje i donosenja odluke o osnivanju ove institucije, za ocekivati je  da se, na zadatku njene obnove i djelovanja,  vise angazuje Grad Podgorica, jer bi postojanje i djelovanje takve medjunarodne institucije, veoma mnogo znacilo za nas grad i njegovu  medjunarodnu afirmaciju. Isto tako, ocekuje se da se u vezi ovog projekta cuje glas i angazman pojedinih nasih umjetnika i kulturnih radnika, jer je to, vjerujemo, u interesu razvoja nase kulture i njene sire medjunarodne afirmacije.  

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *